به پایگاه اطلاع رسانی پاسخگویی به شبهات دینی روز خوش آمديد ... 
علم النفس اسلامی و بررسی نظرات دانشمندان غرب مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط Administrator   
شنبه, 25 دی 1395 ساعت 10:21

نام کتاب     ‏علم النفس اسلامی و بررسی نظرات دانشمندان غرب
نام های دیگر کتاب    
پدیدآورندگان     حقانی، حسین (نويسنده)
زبان     فارسی
کد کنگره     ‏BP‎‏ ‎‏232‎‏/‎‏65‎‏ ‎‏/‎‏ح‎‏7‎‏ع‎‏8‎‏
موضوع     روان شناسی اسلامی


ناشر     دانشگاه الزهراء (س)
مکان نشر     تهران - ایران
سال نشر     1385 هـ.ش

معرفى اجمالى:

«علم النفس اسلامى و بررسى نظرات دانشمندان غرب» تأليف حسين حقانى زنجانى، به زبان فارسى است. و مشتمل بر بيان ابعاد مختلف علم روانشناسى اسلامى مى‌باشد.

نويسنده، در مورد تأليف كتاب اين چنين مى‌نويسد:

«كتاب، حاصل تحقيقات و بررسى‌هاى علم النفس از ديدگاه اسلام است كه اوايل سال 70ش تا 75ش در دانشكده روانشناسى و تربيتى دانشگاه الزهراء تدريس مى‌شد»
ساختار:

كتاب، مشتمل بر يك پيشگفتار از مؤلف و متن مى‌باشد.

متن كتاب، فاقد هر گونه فصل بندى يا باب بندى است. مؤلف، در بيان مطالب و مباحث از آيات قرآن كريم، روايات شريفه و اشعار استفاده نموده است.
گزارش محتوا:

متن كتاب، مشتمل بر بيان ابعاد مختلف مسأله علم النفس اسلامى (روانشناسى اسلامى) به صورت مفصل و اساسى است. در اين اثر هم چنين، نظرات دانشمندان غرب مورد بررسى قرار مى‌گيرد و بين نظرات اسلام و دانشمندان غرب مقايسه صورت مى‌گيرد.

اگر چه كتاب فاقد باب بندى يا فصل بندى است اما مطالب و مباحث بسيار منظم و مرتب بيان شده و مورد شرح و بررسى قرار گرفته است. و اين را مى‌توان از نكات مثبت كتاب دانست.

اولين مطلبى كه مؤلف ذكر مى‌كند «اهميت روانشناسى اسلامى و سير اجمالى آن در طول تاريخ علوم» است.

نويسنده، در اين مورد چنين بيان مى‌نمايد:

«علم روانشناسى، داراى تاريخچه طولانى فلسفى و باستانى است. بديهى است كه اين تاريخچه ، كاملا جنبه فلسفى داشته، و اين علم، به نام «علم النفس» ناميده شده است. علم النفس به معناى فلسفى گرچه ويژگى خودش را داشت و . . .».

از جمله مطالبى كه در ابتداى بحث مطرح مى‌گردد اهميت علم النفس در ميان علوم و موقعيت علم النفس در رابطه با معارف اسلامى است.

در مورد اهميت علم النفس اين سؤال مطرح است كه چرا دانشمندان به علم النفس و مباحث مربوط به آن عنايت خاصى داشته‌اند؟

در جواب اين پرسش بيان مى‌شود كه علم النفس و مباحث مربوط به آن از ويژگيهايى بر خودار است كه ساير علوم فاقد آنها هستند. سپس اين ويژگيهاى را ذكر مى‌نمايد و شرح و توضيح مى‌دهد.

مؤلف، در رابطه با موقعيت علم النفس اين سؤال را مطرح مى‌نمايد كه رابطه بين علم النفس و معارف اسلامى چگونه است؟

سپس اين پرسش را به صورت كامل شرح مى‌دهد.

مطلب ديگرى كه بيان مى‌شود نگاهى به تعريف علم النفس و حقيقت آن است. نويسنده در اين زمينه ديدگاههاى مختلف دانشمندان را بيان مى‌كند. يكى از نظراتى كه ذكر مى‌شود نظريه ارسطو است كه بدين نحو است:

«از ديدگاه ارسطو، علم روانشناسى، علمى است كه در آن از مسائلى از قبيل مجرد بودن روح، ارتباط روح با بدن، و قواى روح و جدائى روح از بدن،و اين كه با از بين رفتن بدن، روح به حيات خويش ادامه مى‌دهد و . . . بحث و بررسى مى‌كند».

يكى ديگر از مباحثى كه مؤلف بيان مى‌كند اهداف علم النفس اسلامى است. در اين قسمت سه هدف ذكر مى‌گردد كه بدين ترتيب است:

1.شناخت عامل حيات به عنوان يك پديده غير مادى؛

2. شناخت ابعاد روانى انسان؛

3. شكوفا كردن فطرت و كنترل تمايلات و در نتيجه هدايت انسان در مسير رشد.

نويسنده، ديدگاههاى فلسفى و علمى و عقلانى را به طور كلى به سه بخش زير تقسيم مى‌نمايد:

1.ديدگاه اول، اينكه ما عالم خارج از ماده را مى‌پذيريم (ديدگاه الهى)؛

2. ديدگاه دوم، اين است كه در تحقيق و واقعيت عالم خارج، شك داريم ديدگاه شكّاكان از ديدگاه فلسفه)

3. ديدگاه سوم، اين است كه جمعى منكر عالم خارج از ماده هستند (ماترياليست‌ها و ماديون مثل ماركسيت‌ها و كمونيست‌ها)؛

از جمله مباحث مهم كتاب، مساله روح و بيان جهات گوناگون آن است.

نويسنده، اين مبحث را از ديدگاه اسلام، قرآن و روايات شرح مى‌دهد و نظرات فلاسفه و انديشمندان غرب را در اين زمينه مورد بررسى قرار مى‌دهد.

براى نمونه يكى از مطالبى كه در اين بحث مطرح مى‌شود دلايل عقلى وجود روح است. نويسنده اولين دليل علمى كه در اين مورد بيان مى‌نمايد «تغير مواد مغزى و ثبات ادراكات» است:

«در تحقيقات علم طبيعى و ديدگاه فلاسفه اورپا و فلاسفه اسلامى در جاى خود ثابت شده كه هيچ موجود مادى در حال سكون و آرامش نيست، بلكه همه موجودات در حال تغيير و تحول‌اند بخصوص بنابر نظريه حركت جوهرى كه مبدع آن مرحوم ملا صدرا است».

مؤلف، در بيان مطالب و مباحث نظريه دانشمندان و علماى بزرگ را مطرح مى‌نمايد. برخى از بزرگان عبارتند از: ارسطو؛ افلاطون؛ ويليام جميس؛ فرير؛ علامه طباطبايى؛ حسن زاده آملى؛ ابو على سينا؛ فارابى؛ كروكس؛ ملا صدرا.

از آخرين مطالبى كه در كتاب بيان شده است ديدگاه دانشمندان و متكلمين اهل سنت در باره حقيقت روح است.

مؤلف، پيرامون مذهب برخى از متكلمين اهل سنت در باره روح و حقيقت آن مى‌گويد:

«روح و عقل از موجودات واقعى در عالم خلقت بوده، امر عرضى نيستند همانطور كه فرقه «معتزله» از متكلمين اهل سنت و غير آنها گمان كرده‌اند و نيز روح و عقل از صفات حسنه و قبيح، زيادى و كمى را مى‌پذيرد، همانطور . . . از اين رو در قرآن مجيد روح، گاهى به «نفس اماره» و گاهى نيز به «نفس مطمئنه» تعبير آورده شده است».

عناوين برخى از مطالب و مباحثى كه در كتاب بيان شده است عبارت است از:

تعريف روانشناسى از ديدگاه اسلام؛ مطالعه علمى رفتار و فرايندهاى روانى؛ روانشناسى علمى است يا مستقل؛ نظريه رفتار گرايى و بررسى آن؛ عوامل و انگيزه‌هاى روانى در قرآن؛ رابطه روانشناسى و علوم تربيتى.

مؤلف، در پيشگفتار پيرامون روانشناسى اسلامى و ويژگى‌هاى آن مطالبى را بيان مى‌نمايد.
وضعيت كتاب:

فهرست موضوعات و مطالب در ابتداى كتاب بيان شده است. فهرست منابع و فهرست آثار مؤلف در پايان كتاب ذكر شده است. نويسنده، توضيحات و برخى از منابع را در پاورقى استفاده نموده است.
منابع:

مقدمه و متن كتاب.